Duimartrose

Wat is het?

Het gewricht tussen het eerste middenhandsbeentje en een klein handwortelbotje (het CMC-1-gewricht) zorgt dat je duim kan draaien en knijpen. Bij artrose verandert dat gewricht en wordt het stijf en pijnlijk. Duimbasisartrose is de meest voorkomende vorm van artrose die alleen in de hand voorkomt.

Pijn aan de duimkant van je pols door een geïrriteerde pees is iets anders: zie de ziekte van De Quervain. Artrose in de vingergewrichten staat bij handartrose.

Welke klachten kun je hebben?

• Diepe, zeurende pijn aan de basis van je duim, vooral bij knijpen.
• Stijfheid na rust, die na 10 tot 30 minuten bewegen minder wordt.
• Meer pijn bij lang of krachtig gebruik van je hand.
• Minder kracht: moeite met een sleutel omdraaien, een pincet gebruiken of een doekje uitwringen.
• Later kan het gewricht dikker worden of van vorm veranderen.

Hoe ontstaat het?

De oorzaak is niet bekend. Op röntgenfoto's komt duimbasisartrose vaker voor naarmate je ouder wordt, en vaker bij vrouwen dan bij mannen. Wat je op een foto ziet, zegt niet altijd hoeveel pijn je hebt. Een röntgenfoto is meestal niet nodig om de diagnose te stellen.

Hoe lang duurt het?

Artrose is blijvend; het doel van de behandeling is minder pijn en een hand die beter werkt. Hoe het verloopt, verschilt per persoon. In een Nederlands onderzoek bij mensen met een spalk en handtherapie kwam de meeste verbetering in de eerste 6 weken. Ongeveer 15 op de 100 kregen binnen ruim 2 jaar toch een operatie.

Wat doet een fysiotherapeut?

We vonden geen aparte KNGF-richtlijn voor duimartrose. De Nederlandse richtlijn voor handartrose (2023) adviseert uitleg en instructie voor iedereen, en noemt oefentherapie, een spalk en verwijzing naar een handtherapeut als opties om te overwegen.

• Onderzoek. De fysiotherapeut vraagt naar je klachten en onderzoekt je hand en duim. Passen de klachten niet bij artrose, dan stuurt de fysiotherapeut je naar de huisarts.
• Uitleg en advies. Je hoort wat duimartrose is en wat helpt. Je krijgt instructie over hoe je je hand handig gebruikt, hoe je je energie over de dag verdeelt en welke hulpmiddelen het werk lichter maken.
• Oefenprogramma. Je krijgt oefeningen voor de beweeglijkheid, kracht en stabiliteit van je duimbasis en hand, die je stap voor stap opbouwt. In een overzicht van 22 onderzoeken gaven handoefeningen de eerste 3 maanden duidelijk minder pijn en meer knijpkracht. In een Nederlands onderzoek bij 166 mensen gaven oefeningen naast een spalk na 3 maanden niet minder pijn dan alleen een spalk, maar wel betere resultaten bij dagelijkse bezigheden en werk.
• Spalk. De fysiotherapeut adviseert over een duimspalk: welk type, of hij goed past en wanneer je hem draagt, vaak samen met een handtherapeut. De richtlijn noemt minstens 3 maanden dragen, overdag alleen bij bezigheden met je hand. Het bewijs is van lage kwaliteit: op een termijn van maanden kan een spalk de pijn verminderen, maar in een groot onderzoek gaf een spalk naast goede begeleiding geen extra pijnvermindering. Een spalk maakt je hand niet sterker.
• Evaluatie. Na een paar weken kijk je samen naar het resultaat. Blijft de pijn of werkt je hand niet beter, dan verwijst de fysiotherapeut je naar de huisarts of een handtherapeut.
• Verwijzing. Een injectie of een operatie doet de huisarts of de specialist, niet de fysiotherapeut.

Een handtherapeut is een ergotherapeut of fysiotherapeut met die specialisatie; niet elke fysiotherapeut is handtherapeut. We vonden in de bronnen geen advies voor ultrageluid, laser of TENS bij duimartrose.

Wat kun je zelf doen?

• Blijf je hand gebruiken en oefen je hand- en polsspieren: je pols buigen en strekken, een vuist maken, in een zacht balletje knijpen. Oefenen in warm water kan prettig zijn.
• Heb je na het oefenen meer pijn, doe dan de volgende keer minder.
• Vermijd krachtige klussen als de pijn opspeelt, maar blijf bewegen.
• Gebruik hulpmiddelen, zoals bestek met een dik handvat of een hendelkraan.
• Draag een spalk alleen bij bezigheden die pijn doen; lang dragen kan je gewricht stijf maken.
• Thuisarts noemt paracetamol als eerste pijnstiller; helpt dat niet genoeg, dan een gel met ibuprofen of diclofenac.

Kosten en verwijzing

Je kunt zonder verwijzing naar de fysiotherapeut. Wat een behandeling kost en wanneer je verzekering betaalt, lees je bij de kosten, de vergoeding en fysiotherapie zonder verwijzing.