Etalagebenen

Wat is het?

Etalagebenen zijn het eerste stadium met klachten van perifeer arterieel vaatlijden: vernauwing of afsluiting van de slagaders in je benen. Tijdens lopen hebben je beenspieren meer bloed nodig dan er door de vernauwde slagader kan, en dat voel je als pijn. Sta je stil, dan is de vraag weer kleiner en zakt de pijn.

Het is iets anders dan pijn in de benen bij lopen door een vernauwd wervelkanaal; die heeft een oorzaak in de rug (zie wervelkanaalstenose).

Welke klachten kun je hebben?

• Pijn, kramp of een zwaar gevoel in je kuit, bovenbeen of bil (soms je voet) tijdens lopen.
• De pijn begint steeds na ongeveer dezelfde afstand.
• Na stilstaan is de pijn binnen ongeveer 10 minuten weg.
• Bij stevig doorlopen, heuvelop of in de kou begint de pijn eerder.
• Soms voelt je voet koud aan.

Hoe ontstaat het?

Een slagader in je been is vernauwd of deels afgesloten door aderverkalking. De kans daarop is groter bij hart- en vaatziekten, diabetes, nierschade, hoge bloeddruk, een hoog cholesterol en hart- en vaatziekten in de familie. Stoppen met roken is een van de belangrijkste dingen die je zelf kunt doen.

Etalagebenen zijn een teken dat de slagaders op meer plekken vernauwd kunnen zijn. Daardoor is ook de kans op een hartaanval, beroerte of TIA groter. Daarom horen behandeling van je risicofactoren en een jaarlijkse controle bij de huisarts erbij.

Hoe lang duurt het?

Looptraining duurt minstens 6 maanden. Na ongeveer 3 maanden kunnen de meeste mensen verder lopen voordat de pijn begint. De meesten hebben daarna geen andere behandeling of operatie nodig. Heb je na 6 maanden training nog veel klachten, dan kan de huisarts je verwijzen naar een vaatspecialist.

Wat doet een fysiotherapeut?

Begeleide looptraining is in de KNGF-richtlijn en in de richtlijn van de vaatchirurgen de eerste behandeling bij etalagebenen. Volgens de KNGF-richtlijn kom je bij de fysiotherapeut via je huisarts of specialist: zonder verwijzing direct naar de fysiotherapeut gaan wordt afgeraden. De huisarts stelt de diagnose en verwijst je.

• Onderzoek. De fysiotherapeut vraagt naar je klachten en andere aandoeningen, onderzoekt je en kijkt of training voor jou geschikt is. Heb je ook andere ziekten, dan kan training ook passend zijn, aangepast aan jou; de fysiotherapeut beoordeelt dat.
• Looptest en doelen. Je doet een looptest, meestal op een loopband en niet tot het uiterste, om te meten hoe ver je kunt lopen zonder en met pijn. Daarna stel je samen doelen.
• Begeleide looptraining. Je loopt tot de pijn begint, loopt nog even door, rust tot de pijn weg is en herhaalt dat. Volgens de richtlijn train je onder begeleiding 3 keer per week minstens 30 minuten, minstens 6 maanden lang. Is lopen in het begin te zwaar, dan kan fietsen een alternatief zijn.
• Waarom begeleid? In onderzoek gaf begeleide training na 3 maanden meer winst in loopafstand dan thuis oefenen of alleen het advies om te wandelen. Vergeleken met gebruikelijke zorg of een nepbehandeling konden mensen na training gemiddeld ongeveer 80 meter verder lopen zonder pijn en ongeveer 120 meter verder in totaal. Hoeveel jij erop vooruitgaat, verschilt per persoon.
• Stap voor stap zelf. De begeleiding wordt minder en je gaat steeds meer zelf trainen, met een logboek en vaste controles, zodat de winst blijft.
• Uitleg en leefstijl. Je hoort waarom je benen pijn doen en waarom lopen helpt, en je krijgt steun bij meer bewegen. Stoppen met roken is een van de belangrijkste dingen die je zelf kunt doen.
• Letten op signalen. Krijg je tijdens de test of training pijn op de borst, ben je ongewoon kortademig of duizelig, val je flauw, zweet je of word je bleek, worden je enkels allebei dik, of krijg je nieuwe wondjes of een andere kleur aan je been, dan stuurt de fysiotherapeut je terug naar de huisarts.
• Evalueren. De fysiotherapeut meet je vooruitgang na 3, 6, 9 en 12 maanden en overlegt met je huisarts of specialist als het te weinig vooruitgaat of als een ingreep ter sprake komt.

Op metingen werd de slagader door training nauwelijks wijder: de enkel-armindex (de bloeddruk in je enkel gemeten tegen die in je arm) veranderde nauwelijks. Dat je verder kunt lopen, komt door andere veranderingen in je benen. Of en wanneer een dotterbehandeling of operatie nodig is, beslis je samen met de vaatspecialist.

Wat kun je zelf doen?

• Stop met roken.
• Train elke dag zoals je fysiotherapeut het voordoet: loop tot de pijn, nog ongeveer 10 stappen, rust en herhaal; 3 keer per dag 15 tot 30 minuten.
• Loop elke week een beetje meer.
• Draag stevige schoenen en kleed je warm.
• Controleer je voeten op wondjes, zeker als je diabetes hebt.

Kosten en verwijzing

Je kunt zonder verwijzing naar de fysiotherapeut. Wat een behandeling kost en wanneer je verzekering betaalt, lees je bij de kosten, de vergoeding en fysiotherapie zonder verwijzing.