Gebroken heup

Wat is het?

Bij een gebroken heup is het bovenste deel van je dijbeen gebroken. Artsen noemen dat een proximale femurfractuur. De breuk kan in de hals van het dijbeen zitten (collumfractuur) of net daaronder. Meestal volgt een operatie: de chirurg zet de breuk vast met schroeven of met een plaat of pen met schroeven, of vervangt de kop van het dijbeen of het hele heupgewricht door een prothese. Welke operatie je krijgt, hangt af van waar de breuk zit, je leeftijd en hoe gezond je bent. Een gebroken heup is iets anders dan heupartrose.

Welke klachten kun je hebben?

• Pijn in je heup of lies na een val.
• Zwelling en een blauwe plek.
• Je kunt niet op je been staan of lopen.
• Je been lijkt korter of staat naar buiten gedraaid.

Na de operatie is het normaal dat je heup stijf is en pijn doet, dat je been wat dik is en dat lopen nog moeilijk gaat.

Hoe ontstaat het?

Meestal is een val de oorzaak, vooral bij oudere mensen. Bij botontkalking (osteoporose) breken botten makkelijker. De kans om te vallen wordt groter met de leeftijd, en bij zwakkere spieren, slecht zien, duizeligheid, problemen met je voeten, problemen met je geheugen en sommige medicijnen.

Hoe lang duurt het?

Herstel van een gebroken heup kan tot een jaar duren. Na ongeveer 2 weken gaan de hechtingen eruit, en na ongeveer 6 tot 8 weken heb je een controle bij de chirurg. De eerste 6 weken mag je niet autorijden. Sommige mensen gaan eerst weken tot maanden naar een revalidatiecentrum.

Niet iedereen loopt weer zoals voor de breuk. Volgens de Nederlandse richtlijn blijft ongeveer de helft van de mensen in meer of mindere mate beperkt in bewegen of in dagelijkse dingen. Soms zijn daarom aanpassingen in huis nodig. Hoe het bij jou gaat, kan niemand vooraf precies zeggen.

Wat doet een fysiotherapeut?

De chirurg behandelt de breuk en opereert. Fysiotherapie hoort bij het herstel daarna. De Nederlandse richtlijn Proximale femurfracturen beschrijft wanneer een fysiotherapeut erbij komt:

• In het ziekenhuis. De richtlijn raadt aan dat een fysiotherapeut je de dag na de operatie onderzoekt en daarna minstens één keer per dag met je oefent: uit bed komen, opstaan uit een stoel, lopen en traplopen. Dementie of geheugenproblemen zijn geen reden om dat niet te doen.
• Belasten en hulpmiddelen. De fysiotherapeut leert je je been weer te gebruiken en helpt je een loophulpmiddel te kiezen. Hoeveel je je been mag belasten, beslist je chirurg. De richtlijn adviseert om het geopereerde been in principe volledig te belasten, tenzij de chirurg anders zegt.
• Na ontslag. De richtlijn raadt aan om na het ziekenhuis fysiotherapie op maat aan te bieden, thuis of in je nieuwe woonsituatie, tot jij en je naasten geen vooruitgang meer verwachten. Je oefent lopen, balans, kracht en dagelijkse handelingen, stap voor stap zwaarder. De richtlijn stelt voor om te beginnen met ongeveer drie keer per week en dat later af te bouwen; een precies aantal is niet bewezen.
• Angst om te vallen. De fysiotherapeut houdt rekening met angst om te vallen en let op je veiligheid tijdens het oefenen.
• Samen met anderen. De fysiotherapeut stemt het plan af met je naasten, de thuiszorg en de huisarts of specialist ouderengeneeskunde.
• Na het eerste jaar. Heb je dan nog doelen die haalbaar zijn, zoals buiten lopen of traplopen, dan kan fysiotherapie opnieuw worden overwogen.
• Waarschuwingstekens. Merkt de fysiotherapeut koorts, een rode wond, meer pijn, een dikke kuit of benauwdheid op, dan stuurt die je naar de arts.

De oefenprogramma's die in onderzoek zijn getest, bestonden vooral uit loop-, balans- en krachttraining en oefeningen voor dagelijkse handelingen. Uit een groot overzicht (Cochrane 2022, 40 onderzoeken) blijkt dat oefenen na een heupbreuk het lopen verbetert; in een Britse proef gaf een extra uitgebreid programma thuis geen voordeel boven de gewone zorg.

Wat kun je zelf doen?

• Doe de oefeningen die je hebt geleerd een paar keer per dag, telkens kort.
• Gebruik het loophulpmiddel dat je is aangeraden.
• Ga de trap op met je goede been eerst, en naar beneden met je kruk eerst.
• Wissel lopen, staan en zitten af, en leg je benen omhoog als ze dik worden.
• Rijd de eerste 6 weken geen auto en overleg daarna eerst met je fysiotherapeut.
• Maak je huis veiliger: haal losse kleden en snoeren weg en leg een antislipmat in de douche.
• Om minder snel te vallen: beweeg elke dag, train kracht en balans, laat je ogen controleren, draag platte stevige schoenen, drink geen alcohol en bespreek met je huisarts of je medicijnen gebruikt die de kans om te vallen groter maken.

Kosten en verwijzing

Je kunt zonder verwijzing naar de fysiotherapeut. Wat een behandeling kost en wanneer je verzekering betaalt, lees je bij de kosten, de vergoeding en fysiotherapie zonder verwijzing.