Gebroken onderbeen

Wat is het?

Het scheenbeen (tibia) is het dikke bot dat je gewicht draagt; het vormt een deel van je knie en de binnenkant van je enkel. Het kuitbeen (fibula) is dunner en vormt de buitenkant van je enkel. Deze pagina gaat over een breuk in het lange middenstuk van deze botten bij volwassenen. Een breuk van het kuitbeen net boven de enkel telt als een gebroken enkel.

Een stabiele breuk die weinig verschoven is, wordt meestal recht gezet en in het gips gedaan. Een verschoven breuk wordt meestal geopereerd: met een pen in het bot of een plaat, vastgezet met schroeven. Dat beslist het ziekenhuis.

Welke klachten kun je hebben?

• Direct na het ongeluk: hevige pijn, en je kunt niet of nauwelijks op je been staan.
• Soms staat het been in een vreemde stand, of steekt er bot door de huid.
• Tijdens het herstel: zwakke kuit- en bovenbeenspieren.
• Na een operatie met een pen in het bot: pijn aan de voorkant van de knie komt vaak voor.

Hoe ontstaat het?

Meestal een flinke val of een ongeluk met veel kracht. Breekt het been zonder zo'n klap, dan kan een verzwakt bot de oorzaak zijn, bijvoorbeeld door botontkalking of een tumor. Dat is zeldzaam.

Hoe lang duurt het?

Herstel duurt weken tot maanden, en hangt af van de breuk, de behandeling en eventuele complicaties. Je chirurg kan je meer vertellen over jouw situatie. In een Amerikaans onderzoek bij 150 volwassenen die geopereerd waren, duurde het gemiddeld ruim 4 maanden voordat ze weer aan het werk gingen. Het duurde langer na een open breuk, met een frame buiten op het been, bij zwaar lichamelijk werk en als mensen het been nog niet volledig mochten belasten.

Wat doet een fysiotherapeut?

Het ziekenhuis behandelt de breuk, en de chirurg bepaalt hoeveel je het been mag belasten. We vonden geen Nederlandse richtlijn voor fysiotherapie na een gesloten onderbeenbreuk en geen onderzoek dat zegt welke fysiotherapie het beste werkt. Voor een open onderbeenbreuk (een breuk waarbij de huid kapot is) is er wel een Nederlandse richtlijn met een module over oefentherapie. Die adviezen berusten op de mening van deskundigen, omdat er geen bruikbaar onderzoek was.

Wat een fysiotherapeut doet na de behandeling in het ziekenhuis:

• Begeleidt je in de weken met gips of na de operatie, zodat je zo actief mogelijk blijft en complicaties voorkomt.
• Kijkt hoe ver je knie en enkel bewegen, hoe sterk je kuit en bovenbeen zijn en hoe je staat en loopt, en spreekt met jou en de chirurg doelen en een plan af.
• Oefent eerst je kuitspieren en de beweging van knie en enkel, en daarna staan en lopen. De richtlijn voor open breuken adviseert daar zo snel mogelijk na de operatie mee te beginnen.
• Houdt zich aan wat de chirurg toestaat: hoeveel gewicht je op het been mag zetten, verandert in de loop van de tijd. Na een pen in het bot vonden sommige onderzoeken dat eerder belasten samenging met sneller genezen, maar dat waren geen gerandomiseerde onderzoeken.
• Traint kracht en balans voor staan en lopen, met als doel terug naar werk, sport en je sociale leven.
• Let op signalen waarvoor je naar een arts moet, zoals een strakke, heel pijnlijke kuit of een dik, rood en warm been, en stuurt je dan door.

Wat kun je zelf doen?

• Leg je been de eerste dagen na de operatie hoog, en ook later als je zit of ligt: op kussens.
• Beweeg je enkel en knie, zoals je in het ziekenhuis hebt geleerd.
• Zet niet meer gewicht op je been dan de chirurg toestaat.

Verwante klachten

Crurisfractuur

Crurisfractuur is het medische woord voor een gebroken onderbeen: een breuk van het scheenbeen, het kuitbeen of allebei. Zijn beide botten gebroken, dan is het letsel meestal ernstiger dan een breuk van alleen het kuitbeen. Een open breuk, waarbij de huid kapot is, heeft een eigen Nederlandse richtlijn. Een stabiele, weinig verschoven breuk krijgt meestal gips, een verschoven breuk meestal een operatie met een pen of plaat. Een orthopedisch chirurg of traumachirurg behandelt de breuk; fysiotherapie komt daarna. Let op compartimentsyndroom: meer dan twee derde van de gevallen komt na een breuk van het scheenbeen (zie de signalen hieronder).

Gebroken kuitbeen

Het kuitbeen is het dunne bot aan de buitenkant van je onderbeen. Het draagt weinig gewicht, en een breuk van alleen het kuitbeen komt weinig voor. Zit de breuk net boven de enkel, dan telt die als een gebroken enkel. We vonden geen richtlijn en geen onderzoek naar fysiotherapie bij een breuk van alleen het middenstuk van het kuitbeen; de algemene adviezen op deze pagina gelden, en het ziekenhuis bepaalt hoeveel je mag belasten. Ook een breuk van alleen het kuitbeen kan compartimentsyndroom geven. Wordt de pijn veel erger dan je zou verwachten, met een strakke kuit, bel dan 112 of ga direct naar de spoedeisende hulp.

Kosten en verwijzing

Je kunt zonder verwijzing naar de fysiotherapeut. Wat een behandeling kost en wanneer je verzekering betaalt, lees je bij de kosten, de vergoeding en fysiotherapie zonder verwijzing.